Konflikt to nie koniec relacji

Kiedy dwa psy wchodzą w konflikt, łatwo patrzeć tylko na sam moment spięcia.

Warczenie, napięcie ciała, blokowanie przejścia, kłapnięcie zębami, pogoń, przewrócenie, ugryzienie. Widzimy punkt zapalny i próbujemy ocenić, co to oznacza: czy psy się nie lubią, czy jeden jest agresywny, czy drugi prowokuje, czy trzeba je rozdzielić, czy „same się dogadają”.

Konflikt przyciąga uwagę, bo jest głośny, szybki i ryzykowny.

Relacja jest cichsza. Zaczyna się przed konfliktem i trwa po nim. Ma swoją historię, rytm, powtarzalne napięcia, miejsca łatwiejsze i trudniejsze, sposoby zbliżania się i oddalania. Jeden konflikt może być epizodem w relacji, którą psy potrafią dalej utrzymać. Może też być kolejnym elementem układu, który staje się coraz trudniejszy.

Samo zakończenie konfliktu nie zawsze kończy sprawę.

Często po konflikcie potrzebna jest naprawa.

Psy mogą wracać do kontaktu

U psów po konflikcie można obserwować zachowania afiliacyjne między wcześniejszymi przeciwnikami. Psy mogą podejść do siebie, nawiązać spokojniejszy kontakt, wykonać gesty łagodzące, znaleźć się znowu blisko, wrócić do wspólnego przebywania w tej samej przestrzeni.

Nie trzeba od razu mówić, że pies „przeprasza”. To słowo niesie ze sobą ludzkie intencje, moralność i wyobrażenie winy. W psich relacjach bardziej użyteczne jest myślenie o przywracaniu możliwości dalszego współistnienia.

Po konflikcie coś w relacji zostaje naruszone. Napięcie nie znika tylko dlatego, że psy przestały na siebie warczeć albo jeden z nich odszedł. Ciało nadal pamięta pobudzenie. Drugi pies nadal jest blisko. Wspólna przestrzeń nadal istnieje. Zasoby, przejścia, miejsca odpoczynku i ludzie nadal są częścią tego samego układu.

Psy mogą po konflikcie unikać się przez jakiś czas i powinny mieć na to przestrzen.

Mogą też wrócić do siebie szybciej. Ten powrót nie musi oznaczać wielkiej czułości. Czasem wystarczy krótkie podejście, obniżenie napięcia, zmiana postawy, spokojne znalezienie się obok siebie. Relacja nie zostaje wymazana przez konflikt. Może wymagać regulacji, korekty i ponownego ustawienia dystansu.

Nie każdy konflikt znaczy to samo

Konflikt między psami nie zawsze oznacza, że relacja jest zła.

Psy, które żyją razem albo często się spotykają, muszą rozwiązywać drobne napięcia: kto przechodzi pierwszy, kto leży bliżej człowieka, kto podejdzie do zapachu, kto ma dostęp do zabawki, kto chce więcej kontaktu, a kto potrzebuje dystansu. W relacjach społecznych napięcia są nieuniknione, zwłaszcza gdy przestrzeń, zasoby albo możliwości wyboru są ograniczone.

Znaczenie konfliktu zależy od tego, co dzieje się przed nim, jak wygląda jego przebieg i co następuje później.

Inaczej wygląda krótkie spięcie między psami, które zwykle odpoczywają blisko siebie, potrafią się mijać, mają wiele okazji do swobodnego oddalenia się i po chwili wracają do neutralnego kontaktu.

Inaczej wygląda konflikt w relacji, w której jeden pies stale kontroluje drugiego, blokuje mu przejścia, zabiera miejsca odpoczynku, przerywa eksplorację, napięcie narasta przy każdym zasobie, a po spięciu psy długo pozostają czujne.

Nie sam konflikt mówi najwięcej. Najwięcej mówi to, czy jest do czego wrócić.

Wartościowe relacje częściej się naprawia

Psy, które dobrze się znają i muszą dalej razem funkcjonować, mają większy powód, żeby wracać do kontaktu po konflikcie. Wspólne życie wymaga nie tylko unikania spięć, ale też sposobów przywracania równowagi, kiedy napięcie już się pojawi.

W relacjach, które są częścią codzienności, konflikt nie jest tylko pojedynczym zdarzeniem. Jest zakłóceniem czegoś, co nadal będzie potrzebne: możliwości wspólnego odpoczynku, poruszania się po tej samej przestrzeni, korzystania z tych samych miejsc, bycia blisko tych samych ludzi.

Psy, które mają za sobą historię bezpiecznych kontaktów, mogą łatwiej wrócić do równowagi. Mają wspólne doświadczenie, znają swoje sygnały, granice i rytm. Pojedyncze napięcie nie musi od razu zmieniać całej relacji.

Psy, które się nie znają albo znają się słabo, nie mają jeszcze takiej historii.

Nie mają utrwalonych sposobów mijania się, łagodzenia napięcia, wracania do neutralności. Nie wiedzą jeszcze, które sygnały drugiego psa są ostrzeżeniem, które prośbą o dystans, a które tylko chwilowym pobudzeniem. Nie mają wspólnej pamięci, która pomagałaby im po konflikcie wrócić do poprzedniego układu.

Dlatego „niech się dogadają” bywa zbyt dużym skrótem. Dogadywanie się nie polega na tym, że psy zostają wrzucone w trudną sytuację i same mają znaleźć rozwiązanie. Relacja potrzebuje czasu, przestrzeni, możliwości odejścia, przewidywalności i takich warunków, w których napięcie nie musi od razu eskalować. Nie każdy pies ma umiejętności rozwiązywania konfliktów, deeskalowania, radzenia sobie w trudnej sytuacji.

Trzeci pies też może zmienić sytuację

Konflikt między dwoma psami nie zawsze dotyczy tylko tej pary. W grupie napięcie rozchodzi się szerzej. Inne psy widzą, słyszą, czują zmianę pobudzenia. Czasem po konflikcie trzeci pies podchodzi do tego, który został zaatakowany albo przegrał spięcie. Może wejść w spokojny kontakt, znaleźć się blisko, przerwać izolację, zmienić układ ciał w przestrzeni.

Nie trzeba nazywać tego rozstrzyganiem sporów czy pocieszaniem, nie warto też ubierać psow w role "profesorów", nauczycieli czy rozjemców. Czasem poi prostu pomoc z zewnątrz może pomóc wrócić do bardziej stabilnego stanu.

Psie relacje nie są tylko zbiorem niezależnych par. W domu wielopsim albo w stałej grupie jeden konflikt może zmienić atmosferę całego układu. Jeden pies może przyspieszać napięcie, inny może je obniżać. Jeden może podążać za pobudzeniem, drugi może wprowadzać pauzę. Jeden może stale wchodzić między psy, drugi może omijać sytuację szerokim łukiem.

Grupa nie jest sumą osobnych psów. Jest układem relacji.

To nie znaczy, że psy trzeba zostawić same

Zdolność do naprawiania relacji po konflikcie nie jest argumentem za tym, żeby nie reagować.

Psy mogą mieć własne mechanizmy regulowania kontaktu, ale żeby mogły z nich korzystać, konflikt musi mieścić się w granicach ich możliwości. Jeśli przestrzeń jest zbyt mała, zasoby zbyt ważne, pobudzenie zbyt wysokie, a odejście niemożliwe, psy nie uczą się relacji. Uczą się przeciążenia.

Wtedy konflikt nie jest częścią społecznej regulacji. Staje się doświadczeniem, które utrudnia życie i zawęża świat.

Pies zaczyna szybciej reagować, pilnować miejsc, kontrolować ruch drugiego psa, unikać przejść, rezygnować z odpoczynku, jeść szybciej, napinać się przy człowieku, reagować na najmniejsze zmiany. Drugi pies może robić to samo albo przeciwnie: coraz bardziej znikać, ustępować, wycofywać się i tracić dostęp do przestrzeni.

Z zewnątrz nadal może „nic się nie dziać”. W środku relacji dzieje się bardzo dużo.

Dlatego opiekun nie powinien ani natychmiast panikować przy każdym konflikcie, ani udawać, że psy zawsze najlepiej poradzą sobie same. Potrzebna jest obserwacja tego, co dzieje się wokół konfliktu.

Czy psy po spięciu wracają do swobody? Czy mogą odpoczywać w swojej obecności? Czy potrafią się mijać bez napięcia? Czy jeden pies nie traci dostępu do ważnych miejsc? Czy zasoby są ustawione tak, żeby nie tworzyć stałej presji? Czy każdy pies ma możliwość odejścia? Czy kontakt po konflikcie wygląda jak rozluźnienie, czy jak dalsza kontrola?

Relacja potrzebuje warunków

Pojednanie nie jest magiczną zdolnością, która rozwiązuje wszystko. Jest jednym z elementów społecznego życia. Może pojawić się tam, gdzie relacja ma wartość, psy mają możliwość regulowania dystansu, a konflikt nie przekracza ich możliwości.

W domu wielopsim ogromne znaczenie mają drobiazgi: liczba miejsc odpoczynku, szerokość przejść, sposób podawania jedzenia, dostęp do człowieka, możliwość wycofania się, przewidywalny rytm dnia, brak przymusu ciągłej bliskości.

Dwa psy nie muszą robić wszystkiego razem, żeby mieć dobrą relację. Nie muszą spać przytulone, jeść obok siebie, bawić się codziennie ani stale wybierać swojego towarzystwa.

Czasem dobra relacja polega na tym, że psy mogą być blisko i osobno.

Mogą wejść w kontakt i z niego wyjść. Mogą odpoczywać bez czujności. Mogą minąć się w korytarzu bez napięcia. Mogą po konflikcie wrócić do codzienności, bo konflikt nie zniszczył całego poczucia bezpieczeństwa.

Relacja między psami nie jest dana raz na zawsze. Tworzy się przez powtarzalne doświadczenia: wspólne rytmy, granice, dystanse, udane minięcia, spokojne rozdzielenia, możliwość odpoczynku i naprawy po napięciu.

Po konflikcie warto patrzeć dalej

Jeśli dwa psy weszły w konflikt, pytanie nie powinno brzmieć tylko: „kto zaczął?”.

Warto zapytać: co było wcześniej? Co było zasobem? Czy psy miały możliwość odejścia? Czy to był jednorazowy epizod, czy część wzorca? Co wydarzyło się po konflikcie? Czy pojawił się kontakt naprawczy? Czy psy się unikały? Czy napięcie zostało w ciele i przestrzeni? Czy następnego dnia relacja wróciła do równowagi?

Konflikt jest informacją. Ale nie całą historią.

Czasem mówi, że psy potrzebują więcej przestrzeni, lepszej organizacji zasobów, wolniejszego budowania relacji albo pomocy człowieka w obniżeniu napięcia. Czasem mówi, że relacja jest ważna i psy próbują ją naprawić. Czasem mówi, że układ jest zbyt trudny i trzeba go poważnie zmienić.

Po konflikcie relacja trwa.

Może wrócić do równowagi.

Może zmienić charakter.

Może zacząć się naprawiać.

Może też pękać dalej, jeśli warunki stale przekraczają możliwości psów.

Dlatego w relacjach psio-psich nie wystarczy patrzeć na konflikt.

Trzeba patrzeć na to, czy psy mają podstawę by odbudować kontakt.

---

Cools, A. K. A., Van Hout, A. J.-M., & Nelissen, M. H. J. (2008). Canine Reconciliation and Third-Party-Initiated Postconflict Affiliation: Do Peacemaking Social Mechanisms in Dogs Rival Those of Higher Primates? Ethology, 114, 53–63.