Jak lęk zmienia percepcję świata

Czasem mamy wrażenie, że pies „źle odczytuje” sytuację — na przykład warczy na psa, który nie wykazuje żadnych sygnałów zagrożenia, albo unika człowieka, który chce się tylko przywitać. To nie kwestia złej woli ani “charakteru”. Tak działa mózg psa pod wpływem lęku.

Skąd bierze się lęk w kontekstach społecznych?

Odpowiedzi mogą leżeć głębiej, niż się wydaje — w przedniej części płata skroniowego naszego mózgu, zwanej ATL (anterior temporal lobe).

Dzięki specjalistycznym technikom obrazowania odkryto, że ATL to swoisty „tłumacz” emocji społecznych i kluczowy element układanki związanej z lękiem i nastrojem.

Zespół naukowców zbadał właśnie tę część mózgu, która dotąd była słabo poznana — głównie dlatego, że standardowe badania fMRI nie dawały tam dokładnego obrazu. Dzięki specjalistycznym technikom obrazowania odkryto, że ATL to swoisty „tłumacz” emocji społecznych i kluczowy element układanki związanej z lękiem i nastrojem.

U ludzi lęk zmienia sposób, w jaki mózg interpretuje emocje i sygnały społeczne. Zamiast widzieć neutralne spojrzenie, osoba z wysokim poziomem lęku może je odebrać jako wrogie.

Czy u psów działa to podobnie? Psie mózgi też mają swoje “centra społecznej interpretacji” — odpowiedzialne za rozpoznawanie emocji, intencji i sygnałów innych psów oraz ludzi.

Lęk zakłóca percepcję społeczną

Pies pod wpływem lęku może odczytywać neutralne zachowanie jako groźbę, a zwykłą ciekawość jako zagrożenie. Jego mózg przestawia się z „analizy sytuacji” na „tryb awaryjny” — i właśnie dlatego lękliwe psy bywają nadmiernie reaktywne albo unikające.

To nie jest problem zachowania

To kwestia emocji i percepcji. Praca z psem lękowym nie powinna polegać na “uczeniu właściwych reakcji”, ale na budowaniu poczucia bezpieczeństwa i zmniejszaniu lęku. Bo tylko wtedy pies ma szansę zacząć widzieć świat takim, jaki jest, a nie przez pryzmat własnego strachu.

Psy „czytają” emocje ludzi — i reagują

Badania fMRI pokazały, że psy reagują na emocje ludzkich twarzy aktywacją odpowiednich obszarów mózgu. I — podobnie jak u ludzi — te reakcje mogą być modulowane przez ich własny stan emocjonalny.

Wnioski?

Lęk zmienia sposób, w jaki pies postrzega innych i świat. To nie „zły pies”, to pies, który widzi świat przez filtr zagrożenia. A naszym zadaniem jako opiekunów i specjalistów jest pomóc mu ten filtr zdjąć.

---

Blanco Burgueño, M. L. (2025). Anterior temporal lobe and anxiety: New insights from neuroimaging research. Universitat Jaume I (UJI).